Bluszcz pospolity

Bluszcz pospolity (Hedera helix) Roślina chroniona

To jedyny przedstawiciel rodziny araliowatych w polskiej florze. Do araliowatych należy m.in. żeń-szeń czyli wszechlek (Panax ginseng), robiący zawrotną karierę na świecie. Sam tylko rodzaj Hedera obejmuje 6 gatunków, wśród których bluszcz zwyczajny Hedera helix pełni zaszczytną rolę jedynego przedstawiciela araliowatych w Europie Środkowej. Jest to również jedyna pozostałość po licznych trzeciorzędowych przedstawicielach rodzaju Hedera w Europie. Bluszcz pospolity to pnącze o pędach długości 20-30 m, wspinających się po podporach za pomocą licznych czepnych korzeni przybyszowych. Czapeczka i skórka tych korzeni wydziela lepki śluz, a przyczepione już korzenie ulegają korkowaceniu. Stąd łacińska nazwa naszego bohatera - hedera oznacza umocowanie, siedzenie (gr.), helix pochodzi od greckiego słowa helisseein czyli wić się, owijać. Bluszczowe pędy osiągać mogą znaczne grubości, dochodzące u najstarszych, kilkusetletnich okazów nawet do 2m średnicy! Kształt liści bluszczu zależy od miejsca ich wyrastania - mamy tu do czynienia z klasycznym przykładem heterofilii. Na większości pędów liście są pięcioklapowe, o sercowatej nasadzie i trójkątnych klapach. Na pędach kwitnących liście mają kształt jajowaty, są całobrzegie i zaostrzone. Cechy wspólne obu tych typów liści to ciemnozielony kolor, połyskująca powierzchnia, ustawienie skrętoległe oraz zimotrwałość, dzięki której bluszcz jest cenioną rośliną ozdobną. Niepozorne kwiaty bluszczu rozwijają się jesienią - we wrześniu i październiku, natomiast owoce dojrzewają dopiero wiosną następnego roku. Są to czarno-niebieskie jagody z sinym nalotem, lekko trujące. Karierę zrobił bluszcz jako roślina dywanowa i pokrywowa - na murach, ścianach budynków, w parkach i na cmentarzach. Jego pędy płonne są wybitnie cienioznośne, kwitnące wymagają dużo więcej światła. Lubi wilgotne, próchniczne gleby. Bluszcz hedera Oryginalny gatunek, który w Egipcie był poświęcony bogu słońca - Ozyrysowi, a w Grecji - wesołemu bogu wina – Dionizosowi.

Drzewa

Drzewa to największe i najdłużej żyjące organizmy na Ziemi.
Najstarsze żyjące drzewa mają około 3300 lat. Ich drewno jest bardzo trwałe. Drzewa, które padły 1000 lat temu, mają jeszcze zdrowe drewno.
Drzewa te rosną w Stanach Zjednoczonych, w Kalifornii, na zachodnich zboczach gór Sierra Nevada, na wysokości 1500 - 2000 m n.p.m. Rejon ten jest obficie zraszany chmurami niosącymi wilgoć znad Pacyfiku.
Obecnie 92% drzewostanów mamutowca jest własnością państwa i znajduje się pod ochroną. Wśród roślin drzewiastych najstarsze na świecie są [prawdopodobnie] krzewy, i tak w Pensylwanii w USA znaleziono krzew borówki - Gaylussacia brachycera, której wiek określa się na 13 000 lat, oraz krzewy kreozytowe (Larrea tridentata) z rodziny Zygophyllaceae rosnące na pustyni Mojave w Kalifornii, mające 10 000 - 12 000 lat.
W lasach Wasatch Mountain stanu Utah rośnie klon osiki Populus tremuloides. Zajmuje 43 ha powierzchni, połączony wspólnym [po części] systemem korzeniowym. Jego wiek szacowany jest na ponad 10 000 lat. Na Mt Read. w Tasmanii odkryto zespół genetycznie identycznych okazów przedstawiciela zastrzalinowatych - Lagarostrobos franklinii. Naukowcy oceniają wiek tego stanowiska znacznie powyżej 10 000 lat. Również na Tasmanii, w okręgu World Heritage naukowcy australijscy odkryli krzew Lomatia tasmanica - przedstawiciela rodziny Protaceae. Jest to jedyna znana populacja tej unikalnej rośliny, znanej również jako King's Holly. Wszystkie żyjące egzemplarze tego gatunku są genetycznie identyczne i rozmnażają się jedynie wegetatywnie. Metodą węgla radioaktywnego obliczono wiek skamieniałych fragmentów liści, identycznych z żywymi, na 43 600 lat. Wszystkie powyższe informacje dotyczą klonów [osobników rozmnażających się w sposób wegetatywny]. Interpretując te dane w inny sposób, można twierdzić, że dane stanowisko istnieje tak długo, natomiast wiek żywych osobników jest znacznie niższy.
Za najstarsze drzewo świata uważa się sosnę sędziwą (Pinus longaeva). Rośnie ona w Ameryce Północnej w Kalifornii, w Górach Białych. Najstarszy zbadany egzemplarz nosi nazwę „Matuzalem”, zaś jego wiek wynosi ponad 4 780 lat. Inny, nazwany „Prometeuszem”, niestety niefrasobliwie ścięty i badany „post mortem”, miał 4 844 słoje.
Kolejnym rekordzistą jest Fitzroya cupressoides, przedstawiciel Cyprysowatych - Cupressaceae, rosnący w pd. Chile i Argentynie. Pochodzące z Chile drzewo osiągnęło wiek 3 622 lat.
Do drzew, którym udało się przekroczyć wiek 2 000 lat zaliczają się jeszcze:
- sosna oścista (Pinus aristata) - 2 425 lat,
- sekwoja wieczniezielona (Sequoia sempervirens) - 2 200 lat,
- sosna (Pinus balfouriana) - 2 110 lat.
Być może podobny wiek osiągnęły również:
- szydlica japońska (Cryptomeria japonica),
- cis pospolity (Taxus baccata),
- welwiczja przedziwna (Welwitschia mirabilis).
Zróżnicowanie pod względem rozmiarów jest wśród drzew bardzo duże. Mamutowiec olbrzymi - Sequoiadendron giganteum jest rekordzistą pod względem wysokości, grubości. Np. objętość drewna najpotężniejszego mamutowca „Generał Sherman” [wysokość - 83,52 m, pierśnica - 8,85 m] szacuje się na ponad 1500m3 - To mniej więcej tyle ile wynosi objętość mieszkań jednego pionu w dziesięciopiętrowcu!!!
Najwyższym drzewem na świecie był eukaliptus królewski(Eukaliptus regnans), ścięty w roku 1885 w Mt. Baw Baw w Victorii, Australia - mierzył on podobno 470 stóp (143,25 m) . Eukaliptusy królewskie rosną jednak bardzo szybko i nie dożywają sędziwego wieku. Aktualnie najwyższy eukaliptus mierzy „zaledwie” 96,7 m.
Do najwyższych drzew należą również sekwoje wieczniezielone - Sequoia sempervirens. W wieku 1500 - 2200 lat osiągają 90-110 m wysokości. Aktualnie to do nich należy rekord wysokości. Konkretnie do drzewa nazwanego Stratosphere Giant, wysokiego na 368 stóp i 4 cale (112,34 m), przy pierśnicy 5,18 m, rosnącego w Humbold Redwoods State Park w Kalifornii. Lasy sekwojowe robią imponujące wrażenie. Drzewostany są bardzo gęste i dają nawet 15 000 m3 drewna z 1 ha.
Kolejnym gatunkiem, pretendującym do tytułu „najwyższego” jest daglezja - Pseudotsuga menziesii. Jest to jedyny przedstawiciel rodziny Pinaceae, który przerósł 100 m - najwyższy okaz, Doerner Fir (znany wcześniej jako Brummit Fir), mierzy 100,28 m, przy pierśnicy 3,54 m.
Najgrubszym znanym drzewem na świecie jest cypryśnik Taxodium mucronatum, rosnący w Meksyku w Santa Maria del Tule, Oaxaca. Ma średnicę 10,82 m [obwód 34 m !!!] przy wysokości 43 m (Little, 1980).
Potężnym drzewem jest też platan wschodni (Platanus orientalis) rosnący w Azji koło Taszkientu - osiągnął on wiek 2000 lat i ponad 20 m obwodu pnia. Do olbrzymich drzew należą baobaby afrykańskie (Adansonia digitata), drzewo kapokowe (Ceiba pentandra) w Afryce, dracena właściwa - „drzewo smocze” (Dracena draco) na Wyspach Kanaryjskich - osiągają one na grubość ponad 30 m obwodu. Żyją one jednak stosunkowo krótko, bo 800-1000 lat.
Również niektóre drzewa uprawne osiągają sędziwy wiek. Np. oliwka europejska (Olea europaea) żyje do około 2000 lat.
Najstarszym żyjącym na ziemi do dziś gatunkiem drzewa jest miłorząb, gatunek ten istnieje już ponad 200 mln lat! Jedynie sagowce - Cycadales, mają dłuższą historię - sięgającą 270 mln lat wstecz, chociaż przedstawiciele żyjących do dziś gatunków pojawiły się dopiero we wczesnym trzeciorzędzie, około 50-60 mln lat temu.
Najstarsze polskie drzewo, to cis (Taxus baccata) z Henrykowa Lubańskiego, liczący według Cezarego Pacyniaka 1 250 lat.
Najstarszym polskim drzewem które ścięto z użyciem siekiery jest dąb wykopany niedawno obok stopnia wodnego na Wiśle w Krakowie, pochodzi on z 758r. p.n.e. W lesie pod Kołobrzegiem rosnie najstarszy w Polsce dąb szypułkowy "Bolesław" liczący około 800 lat, wysokości 30 m, średnica korony 18 m. Obwód pnia na wysokości 1,3 m od ziemi wynosi 691 cm.

Grzyby

Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 9 lipca 2004 r. w sprawie gatunków dziko występujących grzybów objętych ochroną Dz.U. 2004 nr 168 poz. 1764 Data wejścia w życie 12.08.2004 pełna treść zarządzenia do pobrania Zarządzenie Ministra Środowiska


Uwaga! Gatunek chroniony.
Owocnik:
1-5 cm najpierw puduchowaty, potem czarkowaty do miseczkowego, młody kolisty, wyrośnięty owalny lub nerkowaty cienkomięsisty, wewnętrzna strona(hymenium) jaskrawo-cynobrowo-czerwona, pomarańczowoczerwona, gładka, błyszcząca spodnia strona różowa do bladoczerwonej, owłosiona, filcowata, matowa, brzeg długo podwinięty, trzon przeważnie bardzo mały, często jednak długi, siedzący na podłożu.
Miąższ: biały, łykowaty, bezwonny.
Zarodniki: gładkie, wysyp biały.
Występowanie: często na leżących spróchniałych gałęziach i pniakach drzew liściastych, wapniolubny, raczej rzadki, rozwija się wczesną wiosną, po zejściu śniegów, a przed zazielenieniem się runa,czasami grzyb ten występuje też w porze zimowej po pierwszych śniegach w okresie ocieplenia.